Przejdź do treści Ostatnia aktualizacja 10/02/26
Mianem zręczności manualnej, zwaną inaczej małą motoryką, określa się koordynację ruchową małych mięśni, głównie dłoni i palców, z ruchem oczu. Poziomy sprawności manualnej są dosyć mocno złożone, a zadania te kontroluje ludzki układ nerwowy.
Czym są umiejętności motoryczne?
Umiejętności motoryczne zazwyczaj dzieli się na dwie grupy – motoryka duża oraz motoryka mała. Te dwie grupy działają razem, aby zapewnić ciału pełną koordynację. Czym są te umiejętności?
Motoryka duża
Duża motoryka jest zaangażowana w ruch i koordynację ramion, nóg a także innych dużych części ciała. Obejmuje ona działania takie jak raczkowanie, bieganie czy pływanie, które są podstawowymi aktywnościami wykonywanymi przez człowieka przez całe życie. Bardzo ważne jest rozwijanie nawet w małym stopniu tych części koordynacji u dziecka.
Motoryka mała
Mała motoryka jest zaangażowana w bardziej precyzyjne ruchy wykonywane nadgarstkami, rękami, palcami i stopami. Obejmuje ona mniejsze czynności, na przykład chwytanie przedmiotów między kciuk a inne palce, pisanie, a nawet mruganie. Jest to bardzo ważna umiejętność, która zostanie z dzieckiem na bardzo długo i pomoże mu w codziennym życiu w przyszłości.
W jakim wieku rozwija się zręczność manualna?
Przez każdy etap rozwojowy życia dziecka i przez całe życie człowieka umiejętności motoryczne stopniowo się rozwijają. Po raz pierwszy są one widoczne już w początkowym etapie rozwoju dziecka, a kulminacja rozwoju odbywa się w wieku przedszkolnym i szkolnym. Podstawowe umiejętności motoryczne są rozbudowywane stopniowo i zazwyczaj są w pełni opanowane w wieku ok. 6 do 12 lat.
Dotyczy to dzieci, które rozwijają się zgodnie ze swoim wiekiem, ćwiczą i wykorzystują odpowiednie mięśnie w trakcie na przykład uprawiania sportów, grając na instrumentach lub nawet korzystając z komputera. Jeżeli jest to konieczne, można zapisać dziecko na terapię zajęciową która pomoże poprawić ogólne umiejętności motoryczne.
Mała motoryka u niemowląt
Odruchy mimowolne
Pierwsze umiejętności motoryczne zauważalne niedługo od urodzenia, to odruchy mimowolne. Najbardziej wymiernym odruchem mimowolnym jest odruch darwinowski – bardzo prymitywny, mimowolny ruch mięśni obserwowany u wszystkich noworodków naczelnych. Ten odruch często zanika po pierwszych dwóch miesiącach życia.
Koordynacja ręka-oko
Po ośmiu tygodniach dziecko zaczyna już umyślnie dotykać przedmiotów palcami, jednak nadal nie jest w stanie niczego chwycić. Dopiero w wieku dwóch do pięciu miesięcy dziecko zacznie rozwijać swoją koordynację ręka-oko, co pozwala na opanowanie umiejętności chwytania. Wówczas przydadzą się różne wspomagające ten proces zabawki – na przykład gryzaki, szeleszczące maskotki lub grzechotki.
Kontrola głowy i stabilność ciała
W 1952 roku psycholog Jean Piaget odkrył, że niemowlę wykazuje koordynację ręka-usta już zanim będzie w stanie sięgnąć po przedmiot, który widzi. W badaniu przeprowadzonym przez psycholożkę Esther Thelen na temat kontroli postawy u niemowląt, zastosowano podejście dynamiczne do obserwowania rozwoju motorycznego. Wyniki tego badania sugerują, że wczesne osiągnięcia niemowląt są ograniczone niestabilnością głowy i ramion. Sugeruje to, że relacji między postawą a osiągnięciem nie można badać osobno, więc umiejętność kontroli głowy i stabilność ciała niemowlaka są niezbędne do pojawienia się u niego chwytania.
Zaawansowane zdolności motoryczne
Następny etap rozwojowy u niemowlaka to okres od siódmego do dwunastego miesiąca jego życia. Zaczyna się wtedy rozwijać u niego szereg drobnych zdolności motorycznych. Są to między innymi poprawa wzroku, wskazywanie palcem wskazującym, płynne przenoszenie przedmiotów z jednej ręki do drugiej, a także użycie uchwytu kleszczowego (t.j. chwytu kciukiem i palcami wskazującymi) do precyzyjnego podnoszenia małych obiektów.
Wiele czynników będzie miało wpływ na chwytanie, gdy niemowlę ma siedem miesięcy. Maluch będzie miał większą szansę na złapanie przedmiotu z uwagi na fakt, że umie już samodzielnie usiąść. Z tego powodu niemowlę nie przewróci się i jest w stanie bardziej stabilnie trzymać coś w dłoni. Dobrym pomysłem do wzmacniania tych zdolności będą wówczas gry zręcznościowe.
Mała motoryka u małych dzieci
Manipulacja przedmiotami
Od czasu, gdy dziecko skończy rok, jego zdolności motoryczne rozwijają się na tyle, że może ono manipulować drobnymi przedmiotami z większą świadomością. Wówczas zaczyna ono również identyfikować obiekty ze względu na ich kształt, rozmiar oraz wagę.
Rozwój przez zabawę
Poprzez angażowanie się w zabawę, dziecko uczy się bezpośrednio, że niektóre przedmioty są ciężkie, przez co ich poruszenie wymaga większej siły. Inne przedmioty są małe i łatwo prześlizgują się przez palce, a jeszcze inne przedmioty rozpadają się i mogą zostać ponownie połączone – doświadcza w taki sposób jak różne tekstury się zachowują.
Ten rodzaj zabawy jest niezbędny do rozwoju umiejętności motorycznych dziecka, ale także do nauki działania świata.To na tym etapie rozwoju umiejętności motorycznych maluch będzie pokazywał dominację ręki. Przydadzą się mu różne klocki i układanki, pozwalające na takie manipulowanie przedmiotami.
Mała motoryka u przedszkolaków
Chwyt statyczny
Zazwyczaj dzieci uczęszczają do przedszkola w wieku od 2 do 6 lat. W tym czasie dziecko jest w stanie chwytać przedmioty za pomocą statycznego chwytu, który jest połączeniem palca wskazującego, kciuka i palca środkowego. Umiejętności motoryczne przedszkolaka są umiarkowane, pozwalają mu jednak wycinać dowolne kształty z papieru, rysować lub naśladować linie pionowe za pomocą kredek, zapinać guziki na ubraniach i podnosić przedmioty.
Przedszkolaki rozwijają także zmysłową świadomość i interpretują swoje otoczenie, wykorzystując swoje zmysły i koordynując ruchy w oparciu o nie. To najlepszy moment na zaproponowanie dziecku różnorodnych zabaw artystyczno-plastycznych lub DIY.
Wykorzystanie zdolności motorycznych
Dzieci w przedszkolu wykorzystują swoje zdolności motoryczne na przykład do sortowania i manipulowania geometrycznymi kształtami. Tworzą z wzory, lub używają narzędzi pomiarowych do budowania swoich umiejętności matematycznych. Używając narzędzi do pisania i czytania, dzieci budują swój język. Działalności artystyczne, takie jak cięcie, klejenie papieru czy malowanie palcami, rozwija ich kreatywność.
Zaburzenia ruchowe
Rodzice mogą wspierać ten rozwój interweniując, gdy dziecko nie wykonuje poprawnie danej czynności motorycznej. Zaburzenia rozwojowe mogą sprawić, że dziecko nie będzie w stanie wykonywać pewnych czynności ruchowych, takich jak na przykład rysowanie czy budowanie z klocków. Umiejętności motoryczne, nabyte podczas tego etapu, pomagają w późniejszym rozwoju i zrozumieniu działań, takich jak nauka i czytanie.
Mała motoryka u dzieci w wieku szkolnym
Udoskonalanie rozwoju
U dzieci w wieku od 5 do 7 lat, umiejętności motoryczne rozwiną się w znacznie większym stopniu i będą udoskonalane. Gdy dziecko wchodzi w interakcję z przedmiotami, ruchy łokci i ramion będą już coraz mniej widoczne, podobnie jak ruchy nadgarstka i palców.
Dziewczynki w wieku od 3 do 5 lat rozwijają swoje umiejętności ruchowe szybciej i bardziej niż chłopcy. Chłopcy osiągają wyższe umiejętności motoryczne później, w wieku od około 5 lat. Dzieci powinny mieć możliwość wykonywania precyzyjnych cięć nożyczkami, na przykład wycinania kwadratów.
Ruchy dziecka powinny stać się płynne, gdy ręce i dłonie stają się bardziej zsynchronizowane ze sobą. Dziecko powinno również umieć pisać dokładniej na liniach, a także zapisywać litery i cyfry z większą jasnością. Na tym etapie rozwoju przydadzą się zabawki sportowe, pozwalające na spożytkowanie nadmiaru energii.
Różnice w rozwoju
Jeśli chodzi o rozwój motoryczny i wyniki sportowe, chłopcy są z natury nieco bardziej aktywni fizycznie niż dziewczęta i trudniej im przychodzi pozostawanie w bezruchu przez dłuższy czas. Wynika to z wczesnego rozwoju zdolności motorycznych, które następuje u chłopców szybciej niż u dziewczynek. W ciągu pierwszych 2-3 lat szkoły podstawowej, ogólne zdolności motoryczne są podobne u dziewcząt i chłopców z podstawowymi umiejętnościami, takimi jak bieganie, skakanie i rzucanie piłką.
Chłopcy jednak zaczynają rozwijać bardziej motorykę dużą, która daje im przewagę w zajęciach, w których dziewczęta wciąż pracują nad podstawami. Wysoki poziom energii chłopców i możliwość bycia częścią dużej grupy wynikają z ich ogromnych umiejętności motorycznych. Dziewczynki mają tendencję do pozostawania w tyle za chłopcami pod względem zaawansowania motoryki ogólnej pod koniec szkoły podstawowej.
Problemy z motoryką
Drobne zdolności motoryczne mogą zostać osłabione z powodu urazu, choroby, udaru, wrodzonych deformacji, porażenia mózgowego lub zaburzeń rozwojowych. Problemy z mózgiem, rdzeniem kręgowym, nerwami obwodowymi, mięśniami lub stawami mogą również wpływać na zdolności motoryczne i zmniejszać kontrolę nad ciałem. Jeśli niemowlę lub dziecko do piątego roku życia nie rozwija swoich drobnych zdolności motorycznych, będzie ono wykazywać oznaki trudności w kontrolowaniu skoordynowanych ruchów ciała dłoni, palców i twarzy.
U małych dzieci opóźnienie w umiejętności siedzenia lub chodzenia może być wczesnym sygnałem, że pojawią się problemy z umiejętnościami motorycznymi. Dzieci mogą mieć również trudności w zadaniach takich jak wycinanie, rysowanie linii, składanie ubrań, trzymanie ołówka czy zapinanie zamka błyskawicznego. To zadania wymagające umiejętności motorycznych – jeśli dziecko ma z nimi trudności, może mieć słabą koordynację wzrokową. Będzie wtedy potrzebować terapii, aby te umiejętności poprawić.
Podsumowanie
Motoryka to podstawa w rozwoju dziecka i najważniejszy czynnik późniejszego funkcjonowania. Rozwój motoryki małej i dużej jest równie ważny, mimo że może się on odbywać w nieco inny sposób u dziewczynek, a inny u chłopców. Wraz z wiekiem trzeba dopilnować, czy dzieci zachowują się w dobry pod względem motoryki sposób, żeby nie miały problemów w przedszkolu lub szkole z podstawowymi czynnościami.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat parentingowy, artykuły znajdziesz na blogu Dadum.
You must be logged in to post a comment.