Ostatnia aktualizacja 26/08/25
Każdy rodzic zna ten moment: dziecko zakłada pelerynę, stetoskop lub koronę i w jednej chwili zamienia się w superbohatera. Dla dorosłych to tylko urocze przebieranki, ale dla dziecka – ważny etap rozwoju. Zabawa w przebieranie, znana jako pretend play, jest czymś znacznie więcej niż zwykłą rozrywką. To laboratorium wyobraźni, emocji i nauki, które kształtuje kluczowe umiejętności społeczne i poznawcze.
Czym jest zabawa w przebieranie?
Psychologowie dziecięcy, m.in. Jean Piaget i Lev Vygotsky, uznawali zabawę symboliczną za jeden z fundamentów rozwoju. Gdy dziecko udaje, że jest kimś innym – lekarzem, kucharzem – uczy się myśleć w sposób abstrakcyjny. To moment, w którym patyk staje się różdżką, koc peleryną a pudełko rakietą. Dzieci bawiące się w przebieranie szybciej rozwijają zdolność „myślenia symbolicznego”, która później przekłada się na naukę czytania, pisania i rozumienia pojęć w szkole.
Jak zabawa w przebieranie wspiera rozwój dziecka?
Komunikacja
Podczas przebieranek dziecko nie tylko mówi, ale też tworzy język. Buduje scenariusze, zadaje pytania, odgrywa dialogi. Jakość zabawy w przebieranie silnie koreluje z rozwojem narracji i słownictwa. To naturalny trening mówienia i słuchania, bez presji nauki.
Kolaboracja
Zabawa w role rzadko odbywa się w pojedynkę. Dzieci negocjują, kto będzie kim, ustalają zasady, uczą się empatii i kompromisu. Takie interakcje typu wymiana reakcji (serve & return) są podstawą zdrowego rozwoju mózgu i relacji społecznych.
Kreatywność
Przebieranki wymagają ciągłego wymyślania nowych scenariuszy. Dziecko uczy się, że jeden przedmiot może mieć wiele znaczeń, a problem można rozwiązać na różne sposoby. To ćwiczenie kreatywności, które później wspiera zdolność innowacyjnego myślenia w nauce czy sztuce.
Krytyczne myślenie
W zabawie w „dom”, „szpital” czy w „sklep” dziecko planuje kolejność wydarzeń, analizuje, co jest potrzebne, i przewiduje skutki działań. To wczesny trening funkcji wykonawczych, takich jak pamięć robocza czy samoregulacja. Właśnie te umiejętności najlepiej przewidują sukces edukacyjny w przyszłości.
Emocje i empatia
Zabawa w przebieranie to także emocjonalne „laboratorium”. Dziecko może przeżywać sytuacje, które je fascynują lub niepokoją – np. wizytę u lekarza, bycie w centrum uwagi, rywalizację. W bezpiecznym kontekście może te emocje oswoić i zrozumieć. Odgrywanie ról wspiera zdrowie psychiczne i pomaga dzieciom rozwijać empatię – zdolność do rozumienia, co czuje druga osoba. Dziecko, które wciela się w postać pielęgniarki czy rodzica, ćwiczy wrażliwość i troskę. To także krok w kierunku tolerancji i otwartości na inność.
Nauka przez zabawę
Zabawa jest niezbędna dla przygotowania do nauki szkolnej. Dzieci, które regularnie angażują się w zabawę w przebieranie, lepiej radzą sobie z koncentracją, kontrolą emocji i współpracą z rówieśnikami. Zabawa w przebieranie staje się więc mostem między światem fantazji a rzeczywistością szkolną – pozwala dziecku ćwiczyć kompetencje, które później będą potrzebne w nauce i relacjach społecznych.
Montessori i zabawa w przebieranie
W podejściu Montessori zabawa w przebieranie nie jest centralnym elementem, bo kładzie się nacisk na kontakt z rzeczywistością i realne doświadczenia. Jednak wiele współczesnych interpretacji pokazuje, że zabawy w przebieranie można łączyć w duchu Montessori – bez gotowych kostiumów, z wykorzystaniem prostych elementów (np. koc, chusta czy kijek), które pobudzają wyobraźnię, a nie ograniczają. Klucz tkwi w tym, by dziecko miało wolność wyboru i przestrzeń do tworzenia własnych historii. Nie tylko gotowe scenariusze.
Bezpieczeństwo i granice
Rodzic, który obserwuje, daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Warto dbać, by zabawa odbywała się w atmosferze szacunku i akceptacji – dziecko może w każdej chwili zakończyć rolę, zmienić temat lub się wycofać. Niech dziecko nauczy się pytać: Czy ja też mogę się bawić?, lub Czy mogę użyć tego przedmiotu?. Uczy to szacunku dla granic ciała i emocji innych. To lekcja, która zostaje z dzieckiem na całe życie. Warto też wspierać różnorodność ról – na przykład dziewczynki mogą przecież być astronautkami. To praktyczny sposób na wychowanie w duchu tolerancji i otwartości.
Podsumowanie
Zabawa w przebieranie nie wymaga drogich akcesoriów ani planu. Wystarczy przestrzeń, czas i dorosły, który z ciekawością będzie towarzyszył dziecku. To w tej zabawie rozwijają się kluczowe do posiadania umiejętności XXI wieku – komunikacja, współpraca, kreatywność i krytyczne myślenie – a także empatia i samoregulacja. Dając dziecku przestrzeń do fantazji, dajemy mu coś znacznie cenniejszego niż kolejny kostium. Warto więc pokazać, że są możliwości różnych ciekawych zabaw a na pewno zwiększy to poczucie sprawczości i wiarę w siebie dziecka.
Bibliografia
Bergen, D. (2002) – The Role of Pretend Play in Children’s Cognitive Development. Early Childhood Research & Practice, Dostępne On-Line
Lillard, A. S. (2019) – Playful Learning and Montessori Perspectives, Dostępne On-Line
Stagnitti, K., Lewis, F. (2015) – Quality of Pretend Play and Language Outcomes in Early Childhood, Dostępne On-Line
American Academy of Pediatrics (2018) – The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children, Dostępne On-Line
UNICEF & LEGO Foundation (2018) – Learning through Play
Harvard Center on the Developing Child (2018) – Serve and Return Interactions