Jakie płótno malarskie na początek?

Zastanawiasz się, jak zacząć swoją przygodę z malowaniem? Oprócz farb malarskich będzie Ci potrzebne jeszcze płótno. Dowiedz się, jakie są rodzaje płócien malarskich i które z nich będzie najlepsze dla początkujących.

Zanim rozpoczniesz swoją karierę malarza–hobbysty, musisz skompletować swój podstawowy warsztat. A w nim najważniejsze są dwie kwestie. Po pierwsze: czym będziesz malować. Po drugie: na czym będziesz malował. I właśnie o tej drugiej sprawie napiszemy dziś — o powierzchni, na której będą powstawać Twoje pierwsze artystyczne prace, czyli o płótnie malarskim.

Czym jest płótno malarskie?

Płótno malarskie to tkanina o określonych wymiarach, naciągnięta na drewnianą ramę, czyli krosno. Najczęściej wykonuje się je z bawełny lub lnu. Na jego powierzchni znajdują się warstwy tzw. gruntu — gesso — które ułatwiają równomierne nakładanie farb, niezależnie od tego, czy malujesz farbami olejnymi, akrylowymi czy akwarelowymi.
Płótno naciągnięte na ramę nazywamy blejtramem — to po prostu podobrazie, czyli gotowa baza do tworzenia obrazu.

Jakie są rodzaje płócien malarskich?

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów płócien malarskich. Część z nich przeznaczona jest wyłącznie do farb olejnych, ale wiele to płótna uniwersalne — doskonałe zarówno do farb olejnych, jak i akrylowych, a nawet akwarelowych.

Najważniejszym kryterium, które pozwala rozróżnić płótna malarskie, jest materiał, z jakiego zostały wykonane. To on decyduje o ich właściwościach, o tym, jak reagują na farbę, oraz do jakiej techniki nadają się najlepiej. Płótna różnią się także grubością i gramaturą, co wpływa na ich trwałość i sposób pracy z farbą.

Jako początkujący najczęściej będziesz wybierać między trzema typami płócien dostępnych na rynku: bawełnianymi, lnianymi oraz mieszankami, które powstają z połączenia bawełny, lnu, a czasem także poliestru czy juty.

Rodzaje płócien malarskich – cechy charakterystyczne

Płotna malarskie bawełniane

To zdecydowanie najbardziej popularne i najbardziej uniwersalne płótno. Bardzo często wybierane przez początkujących i średniozaawansowanych. Jego ogromną zaletą jest to, że łatwo je naciągnąć na krosno i dobrze chłonie wodę. Płótno bawełniane ma jednolitą, gładką powierzchnię, dzięki czemu można na nim malować naprawdę precyzyjne detale.
Najważniejsze zalety? Niska cena, łatwość użycia i to, że można je dostać praktycznie wszędzie.
Wadą bawełny jest mniejsza trwałość — jest bardziej podatna na wilgoć, może się rozciągać albo kurczyć, a z czasem tkanina potrafi się poluzować. Same włókna są też mniej wytrzymałe niż w lnie, więc obrazy na bawełnie mogą być mniej trwałe, szczególnie jeśli są to duże formaty.

Płotna malarskie lniane

To płótno, które zdecydowanie częściej wybierają profesjonaliści. Len jest materiałem bardzo wytrzymałym i odpornym na starzenie, dlatego obrazy malowane na lnie mogą przetrwać naprawdę długi czas.
W odróżnieniu od płótna bawełnianego len ma bardziej wyrazistą, szlachetną fakturę, która sprawia, że obrazy malowane na takim podobraziu mają większą głębię i taką… malarską wielowymiarowość.
Za te wszystkie zalety trzeba jednak zapłacić — płótno lniane jest po prostu droższe. Do tego dochodzi fakt, że trudniej je naciągnąć na krosno, jest mniej elastyczne i wymaga staranniejszego gruntowania, szczególnie pod farby olejne.

Płotna malarskie. Mieszanki i inne tkaniny

Poza bawełną i lnem spotyka się też płótna mieszane — na przykład bawełnę z domieszką lnu albo poliestru — a także zupełnie inne materiały, takie jak juta. Płótna z dodatkiem lnu są stabilniejsze niż sama bawełna, a domieszki syntetyczne (np. poliester) sprawiają, że tkanina jest bardziej odporna i mniej pracuje pod wpływem wilgoci.
Juta czy inne mieszanki mają ciekawą, nieregularną fakturę i dlatego są często wybierane do bardziej kreatywnych projektów — potrafią reagować na farby w bardzo oryginalny sposób.
Ale ogólnie rzecz biorąc: len jest najbardziej trwały (i najdroższy), a czysta bawełna najbardziej ekonomiczna.

Jakie płótno malarskie wybrać dla początkującego?

Jeżeli dopiero zaczynasz swoją przygodę z malowaniem, naprawdę nie ma sensu inwestować od razu w drogie, profesjonalne płótna lniane. Na start najlepiej sprawdzą się tańsze i łatwe w obsłudze podobrazi — takie, które nie będą stresować, jeśli coś nie wyjdzie, i pozwolą Ci spokojnie eksperymentować.
Najczęściej poleca się po prostu płótno bawełniane. Jest niedrogie, elastyczne, łatwo je naciągnąć na krosno i ma gładką powierzchnię, dzięki której farba dobrze się rozprowadza. To właśnie dlatego bawełna świetnie sprawdza się przy farbach akrylowych i idealnie nadaje się na pierwsze próby malarskie. Takie standardowe, trzykrotnie gruntowane podobrazie o gramaturze około 280–350 g/m² będzie w zupełności wystarczające, żeby zacząć.
Coraz bardziej popularną opcją dla początkujących są także panele malarskie, czyli sztywne tablice z przymocowanym płótnem. Są z reguły tańsze od tradycyjnych blejtramów, a przy tym bardzo stabilne — nie odkształcają się, nie „pracują” pod wpływem wilgoci i są odporniejsze na uszkodzenia mechaniczne. Dla osoby zaczynającej to ogromny plus, bo panel trudniej przypadkowo przebić czy zniszczyć. No i zajmuje mało miejsca — łatwo go przechować albo zabrać na zajęcia.
Wiele szkół plastycznych i nauczycieli sztuki poleca uczniom właśnie gotowe tablice malarskie lub zestawy panelowe. Szczególnie wtedy, kiedy uczymy się malowania akrylami albo technik wymagających precyzji (na przykład pracy szpachlą). Sztywne podłoże pozwala łatwiej kontrolować narzędzie i lepiej panować nad farbą.

Podsumowując:
– na pierwsze obrazy — wybierz bawełnę albo panel malarski,
– gdy złapiesz już wprawę i poczujesz, że chcesz czegoś bardziej „profesjonalnego” — wtedy dopiero sięgnij po len.

Jaka gramatura i faktura płótna malarskiego?

Oprócz samego materiału, z którego wykonane jest płótno, warto zwrócić uwagę również na jego gramaturę i fakturę. O fakturze mówiliśmy już wcześniej, wspominając o różnicach między bawełną, lnem czy jutą — jedne są gładkie, inne bardziej „surowe”, wyraziste, i to właśnie one nadają obrazom charakter.
Gramatura natomiast to współczynnik, który mówi nam, jak grube, sztywne i wytrzymałe jest płótno. Im wyższa gramatura, tym tkanina jest mocniejsza i stabilniejsza, ale też trudniejsza do naciągnięcia na krosno. Lżejsze płótna są bardziej elastyczne, ale mogą być mniej trwałe.
Dla początkującego w zupełności wystarczy standardowe płótno, trzykrotnie gruntowane, o gramaturze około 280–350 g/m². Jest łatwe w użyciu, dobrze przyjmuje farbę i idealnie nadaje się na pierwsze próby malarskie.

Jakie płótno wybrać do techniki malarskiej?

Wybierając płótno, warto pomyśleć nie tylko o materiale czy gramaturze, ale też o tym, jaką techniką planujesz malować. Każda z nich trochę inaczej „zachowuje się” na różnych podłożach — jedne potrzebują gładkiej powierzchni, inne mocniejszego oparcia, a jeszcze inne najlepiej czują się w ogóle nie na tkaninie, tylko na sztywnej tablicy.

• Farby akrylowe świetnie współpracują z płótnem bawełnianym. Akryl szybko schnie, jest wodoodporny i bardzo dobrze przyczepia się do gładkiej powierzchni bawełny — dlatego to absolutna klasyka wśród początkujących. Jeśli jednak lubisz grubą fakturę, ciężkie nakładanie farby, impasto albo techniki mieszane, wtedy lepszym wyborem może być płótno lniane, które jest po prostu mocniejsze i stabilniejsze. Do akryli nadają się więc i bawełna, i len — wszystko zależy od Twojego stylu pracy oraz budżetu.
• Farby olejne są cięższe, mają oleistą konsystencję i z czasem mocno pracują, dlatego tradycyjnie poleca się do nich płótno lniane. Len ma naturalne oleje we włóknach, które sprawiają, że farba zachowuje większą elastyczność i mniej pęka z upływem lat. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, żeby malować olejami na porządnej, dobrze zagruntowanej bawełnie — szczególnie jeśli dopiero się uczysz — ale do większych i poważniejszych prac olejnych len daje po prostu większą pewność.
• Farby temperowe (np. tempera jajeczna czy kazeinowa) najlepiej czują się na sztywnych podłożach. To technika krucha i mało elastyczna, dlatego na płótnie, które ugina się pod naciskiem, farba może pękać. Historycznie malowano temperą na deskach, ikonach albo specjalnie przygotowanych panelach i ta zasada trzyma się do dziś. Do ćwiczeń w zupełności wystarczy gruby papier, mocny karton, panel malarski czy tablica do ikon. Płótno w technice tempery jest raczej wyjątkiem niż regułą.

Dla początkującego malarza najprostszym i najbezpieczniejszym wyborem będzie gotowe, bawełniane podobrazie albo sztywny panel malarski. To materiały niedrogie, łatwe w użyciu i idealne na pierwsze próby, kiedy dopiero uczymy się kontroli nad farbą. Jeśli w przyszłości zaczniesz malować bardziej świadomie, zwłaszcza farbami olejnymi i w większych formatach, wtedy warto pomyśleć o płótnie lnianym, które daje dużo większą trwałość.

Przy wyborze płótna zwróć uwagę nie tylko na sam materiał, ale też na gramaturę i fakturę. Uniwersalnym i wygodnym standardem na start jest około 280–350 g/m². Płótna o takiej gramaturze mają dobrą sztywność i są przyjemne w pracy.

Najważniejsze jednak, żeby podłoże było dobrze dobrane do Twojej techniki i sposobu malowania. Gdy płótno współpracuje z farbą, a nie stawia oporu, malowanie staje się po prostu przyjemniejsze — i o to właśnie chodzi na początku twórczej drogi.